Go to home page - New Zealand Food Safety Authority.
Page content. Site access keysMain Menu
| Advanced Search
Te Pou Oranga Kai O Aotearoa

 
 
 

Liu Kitekiteaga ke he Tau Tauteaga Mena Kai: Ko e tauteaga ke fai talahauaga a koe ke he puipuiaga he tau mena kai i Niu Silani.

Ko e hā kua lata i a koe ke totou e tohi nei

Kua liu kitekite e matakau leveki, ko e NZ Food Safety Authority, ke he tau mena hagaao ke he tau tauteaga mena kai oti i Niu Silani. Kua aoga lahi ke fai talahauaga a koe kaeke kua gahua a koe ke tauteute po ke lau atu e tau mena taute kai ke fakafua.

Fakamolemole ti totou e pepa nei, ti fifili kua lata nakai a koe ke moua taha lagaki he tau pepa fakatūtala. Nākai fai totogi e tau pepa nei. Haia i tua he laupepa fakaoti (kikite ke he “Pūhala fēfē ke fai talahauaga a koe’) a lautolu ke matutaki ki ai.

Kua fitā he fakagahua e Liu Kitekiteaga ke he Tauteaga he tau Mena Kai kamata mai he mahina ha Mati 2003 ti kua hagaao atu he magaaho nai ke he tauteaga fakamua he tau fakatūtalaaga mo e tau tagata. Ko e tau fifiliaga ke taute hā ko e liu kitekiteaga to maeke ke lauia a lautolu oti i Niu Silani kua gahua ke he tau mena kai – mai he tau fale gahua lalahi ke he tau tama fale koloa ikiiki ke he tau fale kai mo e tau fale fakatau kai ke uta.

Talahauaga ke he magaaho nai…

Ko e magaaho ne fakatū ai e NZFSA he mahina i a Iulai, tau 2002, kua lago ki luga he matakau ke mailoga kua fakagahua e Niu Silani e fakaholoaga puipui mena kai kua holo mitaki. Ke fakahagahaga mitaki aki e hagaaoaga nai mo e ke fakafeleveia aki e tau manako he fakatufono, tau fale tālaga mo e fakaaoga kai, ha ne fā e kitekite e NZFSA ke he fakaholoaga puipui kai ha Niu Silani.

Kua fakapuloa he NZFSA e Liu Kitekiteaga Kai ha Niu Silani he mahina a Mati 2003. Ko e matagahua ke lata ma e lima e tau tau i mua. Ko e lagaua aki a nai he 30 tau ki tua ne kua tauteute ai e puipuiaga he tau mena kai ha Niu Silani ke eke mo taha matapatu fekau ke liu kitekite ki ai.

Ko e heigoa e lekua ke he tau tauteaga fekau he magaaho nai?

Kua maeke he NZFSA (hā ko e lagomataiaga mai he fakatufono, tau fale tālaga kai mo lautolu he Faahi Malolō Tino) ke mailoga falu a fekau ke tuku ki loto he tau pepa fakatūtala.

Hanei falu he tau fekau ia:

nākai maama mitaki ko e magaaho fē ka hū mai ai e fakatufono

kua uka lahi ke muitua e tau puipuiaga hā ko e lahi he pisinisi, tau lekua ke tupu mai mo e tau vahega kai kehekehe mo e falu koloa foki.

ukaaga he tau pūhala leveki

uka ke fakagahua falu levekiaga

nākai holo tatai e tau mena tutupu ke he tau pisinisi

nākai maama (mo e holo tatai) ko e lahi fēfē e lagomatai he NZFSA, ko e matapatu matakau puipui ka e lahi fēfē he ‘tau tagata’ ke lata mo lautolu.

nākai mahino mitaki e tau gahua ha lautolu e tau takitaki (‘tau tagata’, tau tivi tupe, tau tagata kitekite mo e matapatu matakau leveki)

nākai iloa mo e maama e tau pūhala meā ke taute aki e tau mena taute kai pihia foki mo e falu a fekau lalahi

tafeliuaki mo e nākai maopoopo e tau matafakatufono ke lauia ai e ‘tau tagata’

nākai fai liu kitekiteaga ke he tau lekua he faahi taute mena kai

Ko e heigoa ka moua mai he matagahua liu kitekite?

To fakatū he matagahua nei e fakaholoaga puipui ma e tau gahua taute kai ke lata ma e motu katoa. Kua lata tonu ke fakaaoga he tau fale gahua lalahi mo e tau fale taute kai ikiiki i Niu Silani.

Ko e matapatu hagaaoaga he NZFSA ke fai fakaholoaga mitaki ke tukutuku hifo aki e tau gagao I Niu Silani ne moua mai he tau mena kai.

Ko hai ka lauia?

Ko e fekau nei to lauia oti e tau kai fakafua (lauia ai e tau kai tamai he tau motu kehe) mo e tālaga i Niu Silani pihia foki ne fakafua he tau fale koloa mo e tau fale kai. Ko e mena ia, to lauia oti a lautolu ki loto he faahi taute kai.

Ko e heigoa ka hiki?

To moua mai e tau puipuiaga maopoopo ke he tau tauteaga he tau mena taute kai kua haohao mitaki ma e tau malolō tino. To fakamahino ke kitekite ke he tau matapatu fekau kua lekua lahi mo e maeke ke fakatonu e lekua ki a lautolu ne tālaga e tau mena kai.

Lima e matafakatufono ne fakagahua aki e tau fakavēaga taute kai he magaaho nai. ke puipui aki e tau talahauaga taute kai. Kua manako e NZFSA ke holo mitaki mo e felauaki e tau fakavēaga mo e tau pūhala fakaholo he tau matafakatufono nei.

Fakataitai pehē nei, manako e NZFSA ke mukamuka mo e holo tatai e fakaholoaga puipui ma e tau matafakatufono ke he tauteaga he tau kai.

Kua pulega ai ko e ‘Fakafifitakiaga Puipui’ mukamuka vevehe – tolu ne fakagahua ke he taha vala he faahi taute kai he tau tau 1990 ke fakatūmau ke mailoga aki e gahuahuaaga he fakatufono ke he faahi gahua kai. Ko e fakatūaga he matakau NZFSA ke mailoga aki he fakatufono ko e pūhala hanei kua lata ke fakatauō mo e tau pūhala he falu a fafaahi he fakatufono (tau ofisa gahua malolō tino, mo e falu foki).

Tolu e fafaahi he fakafifitakiaga nei:

ko ia e tagata leveki mo e fakatonu gahua – he NZFSA, he Faahi Malolō Tino, mo e Fakatufono Maaga / Tau Takitaki Maaga

tagata fakatonutonu – ko e ha matakau po ke tagata mai i fafo he matakau kua fakamooli ke taute e tau gahua fakatonutonu, putoia ai e NZFSA Verification Agency

ko e ’tagata’ – ko ha tagata tokotaha po ke matakau taute pisinisi kai

Ke he fakafifitakiaga, ko e NZFSA, ko e takitaki leveki mo e fakatonu gahua, ke taute e tau puipuiaga kai i Niu Silani pihia foki mo e fakagahuaaga katoatoa he fakaholoaga puipui kai.


Fakatokatoka he NZFSA e tau fakavēaga puipui mo e tauteute e tau koloa fakagahua ke lata ma e:

puipuiaga he tau kai

fuafuaaga tonu he tau kai

falu a valavala he fakaholoaga tuga e tau fakavēaga ke lata ma e tau koloa nākai-kai mo e tau tāpikiaga fakafakatufono ma e tau koloa taatu ke he falu a motu.

Ko hai ke lata ai?

ko e tau tagata Niu Silani oti kua eke mo tau tagata fakaaoga kua aoga ki ai

aoga hā kua tukutuku hifo e tau liu fatiaki

ko e mafola mo e holo mitaki ke fakamalolō aki e tau fakavēaga ke foli ki ai e tau fale gahua lalahi

Tuga a nei, ki lalo hifo he fakaholoaga gahua he magaaho nai, maeke he pisinisi tālaga koloa ke taute e tau vahega gahua kehekehe i loto he fale gahua taha ke taute falu a koloa kehekehe ke moua mai e tau vahega koloa agaia nī, ti maeke foki e matakau lālā koloa ke taute e tau vahega gahua kehekehe he tau matakavi kehekehe. Manako e NZFSA ke he taha tauteaga ke fai fifiliaga e tau pisinisi kai ke taute taha fakaholoaga ke lauia oti e tau fakavēaga puipui kai kua lata, ke maeke ke fakamukamuka aki e tau vahega pisinisi pehē nai ke muitua ke he tau lā fakatufono.

Kua lata a lautolu e tau tagata leveki mo e fakatonu gahua he magaaho nei ke iloa e loga he tau kehekeheaga ke maeke ke muitua mo e fakagahua e tau matafakatufono. Ka mafola e tau lā fakatufono ti tukutuku hifo foki e tau vihuvihu pehē nai.

Ko e tau mena oti nai ke pūhala mai aki e tau tauteaga moua kai kua holo mitaki ke lata ma e tau tagata fakaaoga hā kua holo ki mua e mitaki he tau puipuiaga kai.

Ko e heigoa kua taute ke hoko mai ke he magaaho nai?

Matutaki e matakau NZFSA mo e tau fale gahua lalahi taute kai he tau 2003 i Okalana, Ueligitoni mo Kalatioti ke fakatūtala e liu kitekiteaga nei. Mai he magaaho ia, kua gahua fakalataha e NZFSA mo e tau hukui he falu a veveheaga he Faahi Fakamalolō Tino, tau Takitaki Maaga fakalataha mo e Fakatufono Maaga Niu Silani, ke gahua ke he tau ‘pepa matakupu’. Ne fakatūtala ke he tau pepa nai he mahina a Mē 2004, ke he tau fakaakoaga mo e tau matakau fale gahua lalahi ke eke mo ‘gahua ki ai’.

Tau veveheaga fufuta he liu kitekiteaga

fakamaamaaga he fakaholoaga mo e matagahua

folafolaaga he tau manatu mo e fakakiteaga he falu a fakaholoaga kehekehe

tālagaaga he tau pepa matakupu ma e tau fakatūtalaaga mo e tau tagata

kitekiteaga ke he tau manatu fakakite mo e liu onoono ke he tau fakavēaga gahua

mailogaaga he fakatufono ke he tau fakavēaga gahua

fakafoouaga he tau matafakatufono

fakagahuaaga

Fakaholoaga he tau fakatūtalaaga mo e tau tagata


Ko e aho 22 i a Sepetema 2004, ne fakakite ai he NZFSA e tau pepa matakupu fakamua ne fā ke lata ma e tau fakatūtalaaga mo e tau tagata. Fakakite e pepa ke lima aki hagaao ke he mouaaga he tau tupe he aho 10 i a Tesema.

Fakaoti e taliaaga ke he tau pepa lima he aho 28 i a Fepuali, tau 2005.

Ko e heigoa kua putoia ke he tau pepa he tau 2004?

Pepa 1: Ko e folafolaaga mo e maopoopoaga katoa he liu kitekiteaga mo e pulega ke fai fakavēaga e fakatufono ke he haana a tau gahua ma e puipuiaga he tau mena kai kua amaamanaki ke fakavē aki e tau lā fakatufono he matakavi ma e anoiha.

Pepa 2: Tau matagahua leveki, tau gahua mo e fakatokaaga he tau tagata gahua ke fakamatafeiga e tau gahua he tagata leveki mo e fakatokaaga gahua he tagata leveki ma e faahi kai mo e ke gahua fakalataha mo e matapatu fakatufono, tau kautaha malolō tino he tau matakavi, pihia foki mo e tau fakatufono maaga.


Pepa 3:
Kua pulega e tau fakaholoaga puipui kai ko e matapatu ke lata ma e tau lā fakatufono he fakatufono ke puipui mo e moua aki e mitaki he tau kai ke fakavē ke he tau fakaholoaga mautali matematekelea ne kua fitā he fakaaoaga falu a valavala ki loto he loga he tau fale gahua taute kai.

Pepa 4: Ko e fakagahuaaga he fakaholoaga puipui kai ke putoia ai foki e fakagahuaaga he tau fakaholoaga puipui kai kua pulega ki ai pihia foki mo e fakamauaga tohi, onoonoaga ke he muituaaga, mo e mailogaaga he tau tagata mo e tau eisini ne kua gahua fakalataha ke he fekau.

Pepa 5: Putoia ki loto he tau totogi e tau fakavēaga pulega mo e falu a pūhala gahua ke liu moua aki falu a tupe.

Kaeke kua fai talahauaga a koe?

Moua e tau pepa matakupu oti he NZFSA website, www.nzfsa.govt.nz po ke hea atu ki a lautolu he telefoni nākai fai totogi 0800 NZFSA 1 (0800 693 721).

Ka fai talahauaga a koe ti fakahū atu ke he info@nzfsa.govt.nz

Fakafano atu e tau manatu ke he tau pepa ke he:

Submissions
Domestic Food Review Policy Group
New Zealand Food Safety Authority
PO Box 2835
WELLINGTON
Email: robbie.thomson@nzfsa.govt.nz
Fax: (04) 463 2501

All information on this website is subject to a disclaimer.
Contact for enquiries

New Zealand Food Safety Authority
68-86 Jervois Quay
PO Box 2835
Wellington
NEW ZEALAND

Phone: +64 4 894 2500
Fax: +64 4 894 2501

Contact NZFSA about this page